Vrijwilligersdag: waarom deze dag ertoe doet (en wat jij ermee kunt)

<p>Over precies een maand, op <strong>7 december</strong>, viert de wereld de <strong>Internationale Vrijwilligersdag</strong>. In Nederland kennen we ook de <strong>Nationale Vrijwilligersdag</strong> op 7 december. Twee data, één boodschap: zonder vrijwilligers draait Nederland niet.</p><p>Als voormalig directeur van <strong>Stichting de Baan</strong> – waar <strong>180 vrijwilligers</strong> dagelijks het verschil maakten voor meer dan <strong>700 deelnemers</strong> – weet ik dat uit eerste hand. Vrijwilligers zijn geen 'leuke extra'. Ze zijn het kloppende hart van iedere welzijnsorganisatie.</p><h2>De oorsprong: een besluit met impact</h2><p>Op <strong>17 december 1985</strong> nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een historische resolutie aan. Daarin werd <strong>5 december</strong> uitgeroepen tot de <strong>International Volunteer Day for Economic and Social Development</strong>. Geen willekeurige datum, maar een bewust gekozen moment om wereldwijd stil te staan bij de miljoenen mensen die onbetaald, onverplicht en in georganiseerd verband tijd en energie geven aan anderen.</p><p>Sinds <strong>1986</strong> wordt deze dag elk jaar gevierd. In Nederland voegden we daar de <strong>Nationale Vrijwilligersdag</strong> aan toe: <strong>7 december</strong>. Een extra moment om de Nederlandse vrijwilligers in het zonnetje te zetten. Gemeenten organiseren dan evenementen, zorginstellingen bedanken mantelzorgers, en verenigingen geven hun vrijwilligers de erkenning die ze verdienen.</p><h2>De cijfers: Nederland als vrijwilligersland</h2><p>Nederland is bij uitstek een vrijwilligersland. De cijfers van het <strong>CBS uit 2024</strong> zijn indrukwekkend. <strong>De helft van alle Nederlanders van 15 jaar en ouder</strong> deed het afgelopen jaar vrijwilligerswerk. Dat zijn bijna <strong>7 miljoen mensen</strong> die zich inzetten voor sportverenigingen, scholen, buurten, zorginstellingen, kerken en talloze andere organisaties.</p><p>Die vrijwilligers zijn gemiddeld <strong>4,4 uur per week</strong> actief. Dat lijkt bescheiden, maar tel het eens op: miljoenen mensen, wekelijks aan de slag. De economische waarde? Schattingen lopen uiteen van <strong>6 tot 15 miljard euro per jaar</strong>. Afhankelijk van hoe je rekent – minimumloon, marktwaarde of vervangingskosten – kom je zelfs uit op bedragen boven de <strong>20 miljard</strong>.</p><p>Maar laten we eerlijk zijn: vrijwilligerswerk in euro's uitdrukken doet de werkelijkheid tekort. De waarde zit niet alleen in bespaarde loonkosten. Het zit in sociale cohesie, in het cement van de samenleving, in die ene bezoekmaatje die elke donderdag langskomt bij een eenzame oudere.</p><h2>Wie zijn die vrijwilligers eigenlijk?</h2><p>Het beeld van de vrijwilliger als gepensioneerde die 'toch tijd over heeft' klopt niet. Uit CBS-onderzoek blijkt dat vrijwilligers in alle leeftijdsgroepen zitten. <strong>Meer dan de helft van de jongeren tussen 15 en 25 jaar</strong> doet vrijwilligerswerk. Veertigers en vijftigers zijn bovengemiddeld actief – vaak bij scholen en sportverenigingen waar hun kinderen zitten. En ja, 65- tot 75-jarigen zijn ook sterk vertegenwoordigd.</p><p>Opvallend: hoger opgeleiden doen vaker vrijwilligerswerk, maar lager opgeleiden besteden er gemiddeld meer uren aan. Mensen met een partner en thuiswonende kinderen zijn het meest actief. En in niet-stedelijke gebieden doet <strong>59 procent</strong> vrijwilligerswerk, tegen <strong>44 procent</strong> in zeer sterk stedelijke gebieden.</p><p>Wat drijft hen? Het CBS vroeg het. De meest genoemde motivaties zijn verrassend eenvoudig: <em>"Ik vind het zelf leuk om te doen"</em> en <em>"Ik vind het fijn om iets voor een ander te doen."</em> Vrijwilligerswerk als zinvolle tijdsbesteding scoort ook hoog. Slechts <strong>3 procent</strong> ziet het als opstap naar betaald werk.</p><h2>Waarom vrijwilligersdag ertoe doet</h2><p>Je zou kunnen denken: waarom een speciale dag? Vrijwilligers werken het hele jaar door. Klopt. Maar juist daarom is een moment van erkenning zo belangrijk.</p><p>Uit hetzelfde CBS-onderzoek blijkt dat bijna <strong>de helft van alle vrijwilligers</strong> aangeeft het belangrijk te vinden dat de organisatie waarvoor ze werken een compliment of bedankje uitspreekt. Niet een cadeau, niet een bonus, niet een cursus – gewoon een oprecht 'dank je wel'.</p><p>Dit is cruciaal voor vrijwilligersbeleid. In mijn tijd bij <strong>Stichting de Baan</strong> heb ik geleerd dat waardering geen luxe is, maar noodzaak. Vrijwilligers willen gezien worden. Ze willen weten dat hun inzet ertoe doet. En ze willen de vrijheid om hun werk naar eigen inzicht in te vullen – bijna <strong>30 procent</strong> noemt dat als belangrijk punt.</p><p>De <strong>Vrijwilligersdag</strong> is een uitgelezen moment om dat te doen. Niet als verplicht nummer, maar als oprechte erkenning. Hoe persoonlijker, hoe beter.</p><h2>De uitdagingen: vrijwilligerswerk onder druk</h2><p>Tegelijk staat vrijwilligerswerk onder druk. De <strong>coronapandemie</strong> liet diepe sporen achter. In <strong>2021</strong> daalde het percentage vrijwilligers naar een dieptepunt van <strong>39 procent</strong>. Veel verenigingen moesten hun deuren sluiten, vrijwilligers haakten af en kwamen niet terug.</p><p>Inmiddels is het herstel ingezet – we zitten weer op <strong>50 procent</strong> – maar de structurele uitdagingen blijven.</p><p>De vergrijzing speelt een rol: vrijwilligersbestanden worden ouder, jongere generaties zijn lastiger te werven voor langdurige, vaste inzet. Mensen willen wel helpen, maar liever projectmatig dan structureel. De <strong>'sandwich-generatie'</strong> – veertigers die werken, voor kinderen zorgen én hun ouders ondersteunen – heeft simpelweg minder tijd.</p><p>Daarnaast neemt de complexiteit toe. Door personeelstekorten in de zorg komen taken die voorheen door professionals werden uitgevoerd steeds vaker bij vrijwilligers terecht. Dat vraagt om betere begeleiding, training en ondersteuning. Vrijwilligerswerk is geen bezuinigingspost.</p><h2>Wat organisaties kunnen doen</h2><p>Als interim-strateeg kom ik regelmatig bij welzijnsorganisaties die worstelen met hun vrijwilligersbestand. Mijn advies is altijd hetzelfde: begin bij de basis.</p><p>Ten eerste, maak vrijwilligerswerk aantrekkelijk. Dat betekent: duidelijke taken, goede begeleiding, en de vrijheid om het werk naar eigen inzicht in te vullen. Vrijwilligers zijn geen goedkope arbeidskrachten. Het zijn mensen die hun tijd schenken. Behandel ze ook zo.</p><p>Ten tweede, investeer in waardering. En dan bedoel ik niet de verplichte bos bloemen op de Vrijwilligersdag. Ik bedoel: doorlopende aandacht, persoonlijke feedback, en het gevoel dat je ertoe doet. Bij <strong>Stichting de Baan</strong> werkten we met <strong>'geluksmomenten'</strong> – meer dan <strong>70.000 per jaar</strong>. Niet als marketingterm, maar als kompas. Elke interactie telt.</p><p>Ten derde, gebruik technologie slim. <strong>AI en digitale tools</strong> kunnen administratieve taken overnemen, zodat vrijwilligers meer tijd overhouden voor waar het om gaat: menselijk contact. Denk aan automatische roostering, digitale communicatie, of slimme matching tussen vraag en aanbod. <em>Warme zorg door slimme tech</em> – dat is mijn credo.</p><h2>De geluksbonus</h2><p>Er is nog een argument voor vrijwilligerswerk dat te weinig aandacht krijgt: het maakt gelukkig. Onderzoek laat zien dat vrijwilligers met <strong>89 procent</strong> vaker aangeven gelukkig te zijn dan niet-vrijwilligers, waar dat <strong>80 procent</strong> is.</p><p>Zweeds onderzoek toont zelfs aan dat gepensioneerden die vrijwilligerswerk doen een kleiner risico lopen op dementie. Vrijwilligerswerk is niet alleen goed voor de ontvanger, maar ook voor de gever. Dat is geen marketingpraatje, maar wetenschap.</p><h2>Een oproep</h2><p><strong>Vrijwilligersdag</strong> is meer dan een feestje. Het is een moment om stil te staan bij wat vrijwilligers betekenen voor onze samenleving. Het is ook een moment om kritisch te kijken naar hoe we met die vrijwilligers omgaan.</p><p>Als jij werkt bij een welzijnsorganisatie, gemeente of zorginstelling: hoe ziet jullie vrijwilligersbeleid eruit? Investeren jullie echt in waardering, begeleiding en ondersteuning? Of is het vrijwilligerswerk een vanzelfsprekendheid geworden?</p><p>De cijfers zijn duidelijk: zonder vrijwilligers stort het sociale fundament in. Maar vrijwilligers komen niet vanzelf. Ze moeten geworven, behouden en gekoesterd worden. Dat vraagt om visie, strategie en daadkracht.</p><p>Wil je sparren over hoe jouw organisatie het vrijwilligerswerk toekomstbestendig kan maken? Ik denk graag mee – als interim-strateeg, als sparringpartner, of gewoon over een kop koffie. Neem contact op via <strong>www.WeAreImpact.nl</strong>.</p><p><em>Vincent van Munster is Strategic Innovation Partner en oprichter van WeAreImpact. Hij was tot oktober 2025 directeur van Stichting de Baan, waar hij werkte met 700+ deelnemers en 180 vrijwilligers. Zijn missie: warme zorg door slimme tech.</em></p>