Code Sociale Ondernemingen: De Complete Gids

Leestijd: 11 minuten

"Ben je B Corp gecertificeerd?"

Het is een vraag die ik vaak krijg. Mijn antwoord: "Nee, wij kozen voor de Code Sociale Ondernemingen."

In dit artikel leg ik uit wat de Code is, waarom we daarvoor kozen, en of het voor jouw organisatie ook past. Inclusief een eerlijke vergelijking met B Corp - want beide hebben hun plek.

Wat is de Code Sociale Ondernemingen? {#wat-is-code}

De Code Sociale Ondernemingen is een Nederlands keurmerk voor organisaties waarbij maatschappelijke impact het primaire doel is.

De kern in één zin:

"Bij een sociale onderneming staat impact centraal - winst is het middel, niet het doel."

Wie staat erachter?

De Code is een initiatief van Social Enterprise NL, de brancheorganisatie voor sociale ondernemingen in Nederland. Het is geen overheidsinstelling of commerciële certificeerder - het komt uit de sector zelf.

Wat maakt het uniek?

Impact-first eis: Je moet kunnen aantonen dat maatschappelijke impact je primaire doel is - niet "één van de doelen"
Peer review: Andere sociale ondernemers beoordelen je aanvraag
Nederlands: Specifiek ontwikkeld voor de Nederlandse context
Sector-gedreven: Geen externe auditors, maar collega-ondernemers

Enkele cijfers

400+ organisaties zijn Code-drager (2024)
5 principes waarop je wordt beoordeeld
3 jaar geldigheid per certificering
€395-€945 jaarlijkse bijdrage (afhankelijk van omzet)

De 5 principes uitgelegd {#principes}

De Code is gebaseerd op 5 principes. Je moet op elk principe aantonen hoe jouw organisatie hieraan voldoet.

Principe 1: Impact Gedreven

De eis: Maatschappelijke impact is de primaire drijfveer van de organisatie.

Wat dat betekent:

Je missie is expliciet maatschappelijk
Impact staat in je statuten of kernwaarden
Beslissingen worden primair getoetst aan impact, niet aan winst

Voorbeeldvraag:

"Hoe zou je reageren als een zeer winstgevende klus je missie zou ondermijnen?"

Het antwoord moet zijn: "Die klus doen we niet."

Principe 2: Stakeholder Betrokkenheid

De eis: Belanghebbenden hebben een stem in de organisatie.

Wat dat betekent:

Je betrekt doelgroepen bij beslissingen
Medewerkers en vrijwilligers hebben inspraak
Je bent transparant naar stakeholders

Voorbeeldvraag:

"Hoe betrek je je doelgroep bij het ontwikkelen van nieuwe diensten?"

Principe 3: Winst ter Ondersteuning van Missie

De eis: Winst wordt primair ingezet voor de maatschappelijke missie.

Wat dat betekent:

Winst wordt grotendeels geherinvesteerd
Dividendbeleid (als je een BV bent) is beperkt
Financiële groei dient de impact, niet andersom

Let op: Dit betekent niet "geen winst maken" - maar wel dat winst een middel is, geen doel.

Principe 4: Transparantie

De eis: De organisatie is open over bedrijfsvoering en impact.

Wat dat betekent:

Jaarverslag of impactrapportage is beschikbaar
Je deelt zowel successen als uitdagingen
Financiële hoofdlijnen zijn inzichtelijk

Principe 5: Duurzaam en Verantwoord

De eis: De organisatie opereert duurzaam en ethisch.

Wat dat betekent:

Aandacht voor milieu-impact
Eerlijke arbeidsvoorwaarden
Integriteit in alle zakelijke relaties

Code vs. B Corp: eerlijke vergelijking {#vergelijking}

De meest gestelde vraag: "Wat is beter, de Code of B Corp?"

Het eerlijke antwoord: het hangt af van je situatie.

Overzichtstabel

Aspect	Code Sociale Ondernemingen	B Corp
Oorsprong	Nederland	VS (internationaal)
Focus	Impact MOET primair zijn	Impact mag "één van de doelen" zijn
Beoordeling	Peer review (collega's)	Puntensysteem + verificatie
Kosten	€395-€945/jaar	€1.000-€50.000/jaar
Bekendheid NL	Groeiend in sociale sector	Breder bekend
Bekendheid internationaal	Beperkt	Groot
Geschikt voor	Sociale ondernemingen	Elk bedrijf met impact-ambitie
Geldigheid	3 jaar	3 jaar

Wanneer Code?

✅ Je bent een sociale onderneming waarbij impact écht voorop staat ✅ Je opereert primair in Nederland ✅ Je wilt aansluiten bij de sociale ondernemers-community ✅ Je hebt een beperkt budget ✅ Je waardeert peer review boven externe audit

Wanneer B Corp?

✅ Je bent een regulier bedrijf dat verduurzaamt ✅ Je opereert internationaal ✅ Je wilt brede herkenning (ook buiten de sociale sector) ✅ Je kunt de hogere kosten dragen ✅ Je wilt een puntensysteem om voortgang te meten

Mijn perspectief

"B Corp is geweldig voor bedrijven die impact willen toevoegen aan hun business. De Code is voor organisaties waar impact de business ís."

Beide zijn legitiem. De vraag is: wat is jouw kern?

Het aanvraagproces: peer review {#aanvraag}

Het aanvraagproces voor de Code is uniek door het peer review systeem.

Stap 1: Voorbereiden

Tijdsinvestering: 4-8 uur

Verzamel documentatie (statuten, jaarverslag, impactgegevens)
Reflecteer op de 5 principes: hoe pas jij ze toe?
Bekijk voorbeelden van andere Code-dragers

Stap 2: Aanmelden

Tijdsinvestering: 1-2 uur

Ga naar socialeondernemingscode.nl
Maak een account aan
Vul de basisgegevens in

Stap 3: Vragenlijst invullen

Tijdsinvestering: 4-8 uur

Per principe beantwoord je vragen zoals:

Wat is je maatschappelijke missie?
Hoe meet je je impact?
Hoe betrek je stakeholders?
Wat is je winstbestemmingsbeleid?
Hoe waarborg je transparantie?

Tip: Wees concreet en eerlijk. Reviewers prikken door vage antwoorden heen.

Stap 4: Peer Review

Doorlooptijd: 4-8 weken

Twee collega-sociale ondernemers (Code-dragers) beoordelen je aanvraag:

Ze lezen je antwoorden
Ze kunnen aanvullende vragen stellen
Ze voeren een gesprek met je (telefonisch of video)
Ze geven onafhankelijk een oordeel

Stap 5: Besluit

Na de review zijn er drie uitkomsten:

Goedgekeurd: Je wordt Code-drager
Aanvulling nodig: Je krijgt feedback en kunt aanvullen
Afgewezen: Je voldoet (nog) niet aan de criteria

Bij goedkeuring ontvang je:

Het Code-drager logo
Vermelding op de website
Toegang tot het netwerk

Stap 6: Jaarlijkse vernieuwing

Elk jaar:

Bevestig je dat je nog aan de principes voldoet
Betaal je de jaarlijkse bijdrage
Elke 3 jaar: volledige her-review

Kosten en tijdsinvestering {#kosten}

Financiële kosten (2024/2025)

De bijdrage is omzetafhankelijk:

Jaaromzet	Jaarlijkse bijdrage
< €100.000	€395
€100.000 - €500.000	€595
€500.000 - €2.000.000	€745
> €2.000.000	€945

Vergelijk met B Corp: €1.000 tot €50.000 per jaar, afhankelijk van omzet.

Tijdsinvestering

Fase	Uren
Voorbereiding	4-8
Aanmelding	1-2
Vragenlijst	4-8
Review gesprek	1-2
Totaal eerste keer	10-20 uur
Jaarlijkse update	2-4 uur

Verborgen kosten?

Nee, er zijn geen verrassingen. Wat je ziet is wat je betaalt. Wel kan het zijn dat de reflectie op de principes leidt tot aanpassingen in je organisatie - maar dat is een investering, geen kost.

Voordelen van de Code {#voordelen}

1. Erkenning en geloofwaardigheid

Het Code-drager logo signaleert aan:

Potentiële klanten: "Dit is een serieuze sociale onderneming"
Financiers: "Impact is echt het doel, niet marketing"
Partners: "We delen dezelfde waarden"

2. Toegang tot netwerk

Code-dragers krijgen toegang tot:

Social Enterprise NL evenementen
Kennisdeling met andere sociale ondernemers
Samenwerkingsmogelijkheden

3. Reflectie en verbetering

Het aanvraagproces dwingt je om na te denken over:

Is impact echt mijn kern?
Betrek ik stakeholders voldoende?
Ben ik transparant genoeg?

Die reflectie alleen al is waardevol.

4. Voorkeurspositie bij fondsen

Sommige fondsen en subsidieverstrekkers geven voorkeur aan Code-dragers. Het bespaart hen due diligence.

5. Benchmark

Door het peer review proces krijg je feedback van ervaren sociale ondernemers. Gratis advies, eigenlijk.

Nadelen en kritiek {#nadelen}

Ik geloof in eerlijkheid. Dit zijn de beperkingen:

1. Beperkte bekendheid

Buiten de sociale sector kent bijna niemand de Code. "Ik ben Code-drager" krijgt vaak een lege blik.

Versus B Corp: Bredere herkenning, ook bij consumenten.

2. Geen internationaal equivalent

Als je internationaal opereert, moet je uitleggen wat de Code is. Er is geen directe vergelijking.

3. Subjectiviteit peer review

Het peer review systeem is mooi, maar ook kwetsbaar:

Reviewers kunnen verschillende standaarden hanteren
Persoonlijke chemie kan meespelen
Geen harde puntenscore om op terug te vallen

4. Geen impact-verificatie

De Code vraagt naar je impactbeleid, maar verifieert niet je daadwerkelijke impact. Je kunt zeggen dat je 70.000 geluksmomenten creëert - de Code checkt die claim niet.

5. Vrijwillige bijdrage aansprakelijkheid

Als Code-drager ben je niet juridisch anders dan een regulier bedrijf. Het is een keurmerk, geen rechtsvorm.

Voor wie is de Code geschikt? {#voor-wie}

Ideale kandidaten

✅ Stichtingen met commerciële activiteiten Je hebt een maatschappelijke missie én genereert eigen inkomsten.

✅ BV's met maatschappelijke kern Je bent juridisch een BV, maar impact staat voorop.

✅ Coöperaties met sociale missie Je combineert gedeeld eigenaarschap met maatschappelijke doelen.

✅ Scale-ups met impact-DNA Je groeit, maar wilt je missie vasthouden.

Minder geschikt

❌ Reguliere bedrijven die willen verduurzamen → Kijk naar B Corp of ISO 26000

❌ Organisaties die primair internationaal opereren → B Corp heeft meer internationale herkenning

❌ Zeer kleine organisaties (< €50.000 omzet) → De investering weegt mogelijk niet op tegen de baten

❌ Organisaties waar winst wel degelijk het primaire doel is → Wees eerlijk: de Code is niet voor jou

Veelgestelde vragen {#faq}

Kan ik én Code-drager én B Corp zijn?

Ja, dat kan. Sommige organisaties kiezen voor beide: de Code voor de Nederlandse sociale sector, B Corp voor internationale herkenning. Maar het kost wel twee keer tijd en geld.

Hoe lang duurt het aanvraagproces?

Gemiddeld 2-3 maanden van start tot goedkeuring. Dat kan sneller als je goed voorbereid bent, of langer als er aanvullingen nodig zijn.

Kan ik worden afgewezen?

Ja. Ongeveer 10-15% van de aanvragen wordt niet direct goedgekeurd. Meestal krijg je de kans om aan te vullen. Definitieve afwijzing is zeldzaam maar mogelijk als je niet aan de basisprincipes voldoet.

Wat als mijn situatie verandert na goedkeuring?

Grote wijzigingen (bijv. wijziging in winstbestemming) moet je melden. Bij de driejaarlijkse her-review wordt je opnieuw beoordeeld.

Is de Code verplicht om sociaal ondernemer te zijn?

Nee. Je kunt een uitstekende sociale onderneming zijn zonder Code. De Code is een keurmerk, geen vereiste.

Wie zijn de peer reviewers?

Ervaren Code-dragers die zijn getraind in het reviewproces. Ze worden gematcht op basis van sector en beschikbaarheid - niet op persoonlijke relaties.

Kan ik de Code gebruiken in mijn marketing?

Ja, als Code-drager mag je het logo gebruiken en jezelf "Code-drager" noemen. Er zijn richtlijnen voor correct gebruik.

Checklist: Ben je er klaar voor?

Voordat je aanvraagt, beantwoord deze vragen:

Impact-gedreven

Staat impact expliciet in je missie/statuten?
Kies je voor impact boven winst als dat conflict oplevert?
Kun je je impact beschrijven en (enigszins) meten?

Stakeholder betrokkenheid

Betrek je je doelgroep bij beslissingen?
Hebben medewerkers/vrijwilligers een stem?
Is er een vorm van klachten- of feedbackmechanisme?

Winstbestemming

Wordt winst primair geherinvesteerd in de missie?
Is er een beperking op dividend/winstuitkering?
Kun je je financiële keuzes uitleggen in impacttermen?

Transparantie

Heb je een jaarverslag of impactrapportage?
Deel je financiële hoofdlijnen?
Ben je open over zowel successen als uitdagingen?

Duurzaam en verantwoord

Let je op milieu-impact in je operatie?
Zijn arbeidsvoorwaarden eerlijk?
Werk je alleen met integere partners?

Score:

13-15 vinkjes: Je bent er klaar voor
9-12 vinkjes: Bijna, werk aan de missende punten
< 9 vinkjes: Investeer eerst in je basis

Volgende stappen

Doe de zelfevaluatie (download hieronder)
Bekijk andere Code-dragers op de website
Praat met een Code-drager in je netwerk
Start de aanvraag als je er klaar voor bent

Wil je sparren over of de Code bij jou past? Neem contact op.

Dit artikel is geschreven door Vincent van Munster, sociaal ondernemer en lid van het Social Enterprise NL netwerk. WeAreImpact ondersteunt organisaties bij het professionaliseren van hun sociale onderneming.