Waarom LEGO Serious Play werkt voor strategie, missie en visie

Hoe ik met LEGO-steentjes doorbraken forceer waar PowerPoints falen

Vorige maand zat ik in een bestuurskamer. Zeven mensen, allemaal slim, allemaal betrokken bij hun organisatie. De vraag op tafel: waar staan we over vijf jaar? Na anderhalf uur hadden we acht flipovers vol post-its, drie verschillende interpretaties van dezelfde missie, en een directeur die stilletjes op zijn telefoon zat te kijken. Herkenbaar? Ik zie het te vaak. Strategiesessies die verzanden in abstracte discussies, waarbij de luidste stem wint en de helft van het team mentaal al naar huis is.

In ruim 25 jaar ondernemerschap, waarvan de laatste twaalf jaar als sociaal ondernemer, heb ik talloze teams aangestuurd en strategietrajecten begeleid. Van locatiemanager tot directeur, van startup tot gevestigde welzijnsorganisatie. Steeds weer dezelfde worsteling: hoe krijg je een divers team op één lijn? Hoe maak je abstracte begrippen als 'impact' en 'verbinding' concreet? Toen ik directeur was van Stichting de Baan, een organisatie voor mensen met een verstandelijke beperking met 700+ deelnemers en 180 vrijwilligers, werd die vraag urgent. Het antwoord vond ik in een methode die op het eerste gezicht kinderachtig lijkt, maar wetenschappelijk stevig onderbouwd is: LEGO Serious Play.

Het probleem met traditionele strategiesessies

De meeste strategietrajecten die ik tegenkom volgen een voorspelbaar patroon. Een externe adviseur komt binnen met een strak model, er worden interviews afgenomen, er komt een rapport, en vervolgens wordt dat rapport gepresenteerd aan een MT dat beleefd knikt maar intern denkt: dit is niet van ons. De implementatie stokt, omdat de strategie niet van binnenuit komt.

Het fundamentele probleem is dat we complexe, vaak emotioneel geladen vraagstukken proberen op te lossen met alleen woorden. En woorden zijn bedrieglijk. Als ik in een vergadering zeg 'wij willen impact maken', knikt iedereen. Maar vraag tien mensen wat impact voor hen betekent, en je krijgt tien verschillende antwoorden. Dat is geen onwil, dat is hoe taal werkt: abstract, interpreteerbaar, en daardoor een bron van schijnbare consensus.

Daar komt bij dat in traditionele vergaderingen een klein groepje mensen het gesprek domineert. Onderzoek laat zien dat in een gemiddelde meeting van acht personen, drie mensen 70% van de spreektijd pakken. De anderen? Die zitten erbij, denken hun eigen gedachten, en houden die voor zich. Niet omdat ze niets te zeggen hebben, maar omdat de setting hen niet uitnodigt om te delen.

Wat LEGO Serious Play anders doet

LEGO Serious Play, ontwikkeld in de jaren negentig door onderzoekers Johan Roos en Bart Victor in samenwerking met LEGO en de IMD Business School in Zwitserland, draait het traditionele vergadermodel om. In plaats van praten en dan misschien iets doen, bouw je eerst en praat je daarna. Die omkering is cruciaal.

Het proces volgt vier stappen. Eerst stel ik als facilitator een uitdagende, open vraag. Niet 'wat is onze missie', maar bijvoorbeeld 'bouw een model van het moment waarop je het meest trots was op deze organisatie'. Vervolgens bouwt iedereen individueel een driedimensionaal model als antwoord. Geen overleg, geen afstemming, gewoon bouwen. Daarna vertelt iedereen het verhaal achter hun bouwwerk aan de groep. En tot slot reflecteren we gezamenlijk op wat we zien en horen.

Wat er dan gebeurt is fascinerend. De focus verschuift van de persoon naar het model. Mensen verdedigen niet zichzelf, maar leggen uit wat hun bouwwerk betekent. Dat voelt veiliger. De introverte beleidsmedewerker die normaal zwijgt, bouwt een genuanceerd model en blijkt verrassende inzichten te hebben. De dominante manager moet wachten tot het zijn beurt is, en belangrijker nog, moet net als iedereen eerst bouwen voordat hij mag praten.

De wetenschap achter de steentjes

Ik ben geen fan van zweverige methodes. Als iets werkt, wil ik weten waarom. LEGO Serious Play rust op een stevige theoretische basis die meerdere wetenschappelijke disciplines combineert.

Ten eerste is er het concept van embodied cognition: het idee dat onze handen slimmer zijn dan we denken. Wanneer we fysiek bouwen, ontstaan er directe verbindingen tussen motorische bewegingen en cognitieve processen. We denken letterlijk met onze handen. Dat klinkt abstract, maar de praktische implicatie is concreet: door te bouwen komen mensen tot inzichten die ze pratend nooit hadden bereikt.

Ten tweede is er constructionisme, de leertheorie van Seymour Papert die stelt dat mensen het beste leren door tastbare objecten te maken. Niet door te luisteren naar een presentatie, maar door zelf te creëren. Een strategie die je zelf hebt gebouwd, letterlijk, onthoud je beter en voel je meer eigenaarschap over.

En dan is er recent onderzoek dat de effectiviteit bevestigt. Een studie van Richard Gold, Jonathan Passmore en David Tee vergeleek LEGO Serious Play teamontwikkelingsworkshops met traditionele teambuilding sessies. De resultaten waren opvallend: LSP workshops hadden een significant grotere positieve impact op psychologische veiligheid en teamcohesie. Nog interessanter: die positieve effecten waren zelfs drie maanden na de workshop nog meetbaar. Dat is geen placebo-effect, dat is duurzame verandering.

Hoe ik het inzet voor strategie en visie

In mijn werk als Strategic Innovation Partner zet ik LEGO Serious Play in voor organisaties die vastlopen in hun strategische keuzes. Niet als speelse teambuilding-activiteit, maar als serieus instrument voor complexe vraagstukken.

Een typisch traject begint met een voorgesprek waarin ik de kernvraag scherp krijg. Wat is het echte probleem? Vaak is dat niet wat de opdrachtgever aanvankelijk noemt. Daarna ontwerp ik een sessie op maat, met zorgvuldig geformuleerde bouwvragen die het team stap voor stap naar de kern brengen.

Voor missie- en visietrajecten werk ik meestal met een opbouw van individueel naar collectief. Eerst bouwen deelnemers hun persoonlijke connectie met de organisatie. Wat dreef hen om hier te werken? Wat maakt hen trots? Vervolgens worden individuele modellen verbonden tot een gedeeld landschap. Waar zitten de overlappen? Waar de spanning? En tot slot bouwen we gezamenlijk aan een toekomstmodel: waar willen we over drie jaar staan, en wat hebben we nodig om daar te komen?

Het resultaat is geen rapport dat in een la verdwijnt, maar een gedeelde ervaring die beklijft. Deelnemers herinneren zich wat ze gebouwd hebben. Ze kunnen ernaar terugverwijzen. 'Weet je nog, dat rode blokje dat jij bovenop zette? Dat was het punt over vertrouwen.' Die concreetheid maakt abstracte strategische concepten werkbaar.

Waarom dit past bij mijn aanpak

Mijn filosofie is 'warme zorg door slimme tech'. Technologie en innovatieve methodes zijn voor mij nooit een doel op zich, maar een middel om ruimte te creëren voor wat echt telt: menselijk contact en betekenisvolle verbinding. LEGO Serious Play past perfect in die visie.

De methode dwingt gelijkwaardigheid af. In een traditionele vergadering bepalen hiërarchie en welsprekendheid wie gehoord wordt. Met LEGO Serious Play heeft iedereen evenveel steentjes, evenveel bouwtijd, en evenveel spreektijd. De directeur bouwt naast de stagiair. Dat democratische element maakt de methode bijzonder geschikt voor organisaties in welzijn en zorg, waar draagvlak en betrokkenheid cruciaal zijn.

Bovendien sluit het aan bij mijn overtuiging dat verandering van binnenuit moet komen. Ik kom niet binnen met een kant-en-klare strategie die ik over een organisatie uitstort. Ik faciliteer een proces waarin het team zelf tot inzichten komt. Mijn rol is om de juiste vragen te stellen, het proces te bewaken, en verbanden te leggen die deelnemers zelf misschien missen. De antwoorden komen van hen.

De praktijk: wat kun je verwachten

Een strategische LSP-sessie duurt doorgaans een halve tot hele dag, afhankelijk van de complexiteit van de vraag en de grootte van het team. Ik werk het liefst met groepen van zes tot vijftien mensen, groot genoeg voor diversiteit aan perspectieven, klein genoeg voor diepgang. Voor grotere groepen splits ik op in parallelle tafels met een plenaire terugkoppeling.

Deelnemers hoeven geen bouwervaring te hebben. Sterker nog, mensen die zichzelf 'niet creatief' noemen, verrassen zichzelf vaak het meest. De methode vraagt niet om mooie bouwwerken, maar om betekenisvolle modellen. Een scheve toren met een verhaal zegt meer dan een architectonisch hoogstandje zonder inhoud.

Voor wie is dit relevant?

LEGO Serious Play is geen wondermiddel voor elk vraagstuk. Het werkt het beste voor complexe uitdagingen waar meerdere perspectieven nodig zijn, waar abstracte concepten concreet gemaakt moeten worden, en waar commitment van het hele team essentieel is. Precies het type vraagstukken dat speelt bij strategie-, missie- en visietrajecten.

In de praktijk werk ik vooral met directeuren en managementteams van welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, gemeenten en maatschappelijke ondernemingen. Organisaties die worstelen met vragen als: Hoe positioneren we ons in een veranderend zorglandschap? Wat is onze toegevoegde waarde over vijf jaar? Hoe krijgen we ons team mee in een nieuwe koers?

Als dat herkenbaar klinkt, laten we dan een keer een kop koffie drinken. Ik vertel je graag meer over hoe ik LEGO Serious Play combineer met strategisch advies en innovatie. Niet als doel, maar als middel om samen te bouwen aan een toekomst die werkt.