LEGO Serious Play: wat het is en wanneer het werkt

Leestijd: 10 minuten

"Wacht, jullie willen dat wij met LEGO gaan spelen? Zijn we soms terug op de kleuterschool?"

Dit is de meest voorkomende reactie als ik LEGO Serious Play voorstel aan een directieteam. Ik snap het. Het klinkt vreemd.

Maar na honderden sessies kan ik je vertellen: juist de meest sceptische deelnemers zijn achteraf het meest enthousiast. Niet omdat het leuk is (al is het dat ook), maar omdat het werkt.

In dit artikel leg ik uit wat LEGO Serious Play is, wanneer het zinvol is, en wanneer je beter een andere aanpak kunt kiezen.

Wat is LEGO Serious Play? {#wat-is-het}

LEGO Serious Play (LSP) is een gefaciliteerde methode waarbij deelnemers met LEGO-stenen modellen bouwen die antwoord geven op vragen.

Het kernidee

In een normale vergadering praten we. De snelste praters domineren, introverten houden zich in, en na een uur heeft iedereen hetzelfde gezegd maar met andere woorden.

Bij LEGO Serious Play bouwt iedereen eerst. Daarna legt iedereen uit wat ze hebben gebouwd. Dit verandert de dynamiek fundamenteel:

Iedereen doet mee: Je kunt je niet verstoppen achter stilte
Denken door doen: Bouwen activeert andere hersendelen dan praten
Gelijke inbreng: Een introvert model is even waardevol als een extravert model
Concreet maken: Abstracte concepten worden tastbaar

Wat het NIET is

Geen teambuilding-spelletje: Het is een serieuze werkmethode
Geen vrij bouwen: Er is een strakke structuur en facilitatie
Geen kunstzinnige therapie: Het gaat niet om mooi bouwen
Geen vervanging voor data: Het is aanvullend, niet vervangend

De wetenschap erachter {#wetenschap}

LEGO Serious Play is niet zomaar verzonnen. De methode is ontwikkeld door LEGO in samenwerking met onderzoekers en is gebaseerd op drie wetenschappelijke pijlers:

1. Constructionisme

De theorie van Seymour Papert: we leren beter door iets te maken dan door passief te luisteren. Als je bouwt, denk je anders.

2. Hand-mind connection

Onderzoek toont aan dat werken met je handen andere hersendelen activeert. Wanneer je bouwt, maak je verbindingen die je pratend niet zou maken.

3. Flow

Mihaly Csikszentmihalyi's concept: mensen presteren het beste in een staat van volledige concentratie. Bouwen creëert die focus.

Wat dit betekent in de praktijk

Als ik vraag "Bouw je ideale samenwerking", gebeurt er iets interessants:

Je handen beginnen te zoeken naar stenen
Je brein gaat verbindingen maken die je niet bewust aanstuurt
Je bouwt iets dat je van tevoren niet had kunnen bedenken
Je verrast jezelf met je eigen inzichten

"Ik wist niet dat ik dit dacht totdat ik het bouwde."

Dit hoor ik regelmatig van deelnemers.

Wanneer werkt het? {#wanneer-werkt-het}

LEGO Serious Play is geen wondermiddel. Het werkt uitstekend voor bepaalde vraagstukken, en helemaal niet voor andere.

Uitstekend geschikt voor:

1. Strategische verkenningen

"Waar willen we over 5 jaar staan?" - Dit soort abstracte vragen worden concreet door te bouwen.

2. Teamdynamiek zichtbaar maken

"Hoe werken we samen?" - Modellen laten zien wat mensen denken maar niet zeggen.

3. Complexe problemen verkennen

"Wat houdt ons tegen?" - Door te bouwen komen blokkades boven die in gesprekken verborgen blijven.

4. Gedeelde visie ontwikkelen

"Wat is onze kernidentiteit?" - Een gezamenlijk model creëert gedeeld begrip.

5. Scenario's doordenken

"Wat als...?" - Je kunt letterlijk scenario's bouwen en ermee experimenteren.

Minder geschikt voor:

1. Operationele beslissingen

"Welke software kopen we?" - Hiervoor heb je data nodig, geen modellen.

2. Grote groepen (20+)

De methode werkt het beste met 6-12 mensen. Grotere groepen vereisen meerdere facilitators of aanpassingen.

3. Urgente crises

Als er brand is, moet je blussen - niet bouwen.

4. Mensen die echt niet willen

Gedwongen deelname werkt niet. Sceptici zijn prima, weigeraars niet.

Wanneer werkt het niet? {#wanneer-niet}

Ik zeg regelmatig "nee" tegen opdrachten. LEGO Serious Play is niet de oplossing voor elk probleem.

Situaties waarin ik afraad:

"We willen het team even wat leuks aanbieden" LSP is geen entertainment. Als je teambuilding zoekt, ga bowlen.

"De directeur wil het, maar het team niet" Opgedrongen werkt niet. Iedereen moet open staan voor de methode.

"We hebben over 2 uur een besluit nodig" Een goede LSP-sessie duurt minimaal een halve dag. Haast is de vijand.

"We weten al wat we willen, maar moeten draagvlak creëren" LSP is voor echte verkenning, niet voor schijnparticipatie.

"Het probleem is eigenlijk een conflict tussen twee personen" Dan heb je mediation nodig, geen workshop.

Hoe ziet een sessie eruit? {#sessie}

Een typische LEGO Serious Play sessie heeft vier fasen:

Fase 1: Opwarmen (30-45 min)

Deelnemers bouwen eerst eenvoudige modellen om te wennen aan de methode:

"Bouw een toren"
"Bouw iets dat je blij maakt"
"Bouw een metafoor voor je werk"

Dit doorbreekt de schroom en activeert het "bouw-denken".

Fase 2: Individuele modellen (60-90 min)

De kernvraag wordt gesteld. Iedereen bouwt in stilte een model dat antwoord geeft op de vraag.

Belangrijk: Tijdens het bouwen is er geen discussie. Iedereen werkt in concentratie.

Fase 3: Delen en bevragen (60-120 min)

Elke deelnemer legt zijn model uit. De anderen stellen vragen - niet over de persoon, maar over het model.

De regel: "In LEGO Serious Play heeft het model altijd gelijk."

Dit betekent: we bekritiseren niet wat iemand heeft gebouwd, we zijn nieuwsgierig naar wat het betekent.

Fase 4: Gezamenlijk model (60-90 min)

De groep bouwt een gedeeld model dat alle inzichten combineert. Dit wordt het "landscape" - een visuele weergave van het gezamenlijke begrip.

Voorbeelden uit mijn praktijk {#voorbeelden}

Case 1: Strategiedag welzijnsorganisatie

De vraag: "Wat is onze identiteit na de fusie?"

De situatie: Twee organisaties waren gefuseerd, maar de teams voelden zich nog steeds "wij" en "zij".

Het proces: Deelnemers bouwden eerst hun eigen beeld van de organisatie, daarna een gezamenlijk model van de gewenste toekomst.

Het inzicht: In de individuele modellen zagen we dat beide teams dezelfde kernwaarden hadden, maar andere woorden gebruikten. Het gezamenlijke model maakte dit zichtbaar.

Het resultaat: Een gedeelde visie én een nieuwe taal die beide teams omarmden.

Case 2: Directieteam vastgelopen

De vraag: "Waarom lukt het ons niet om beslissingen te nemen?"

De situatie: Een MT dat al maanden draaide in cirkels. Vergaderingen eindigden zonder conclusies.

Het proces: Ik vroeg: "Bouw hoe besluitvorming nu gaat in jullie team."

Het inzicht: Vrijwel alle modellen toonden hetzelfde: een figuur die boven de anderen stond en alles tegenhield. Niemand had dit hardop durven zeggen.

Het resultaat: Een confronterend maar noodzakelijk gesprek dat de impasse doorbrak.

Case 3: Productinnovatie sociale onderneming

De vraag: "Welke nieuwe dienst moeten we ontwikkelen?"

De situatie: Een organisatie met veel ideeën maar geen focus.

Het proces: Teams bouwden hun droomklant en diens droomoplossing.

Het inzicht: Alle modellen wezen naar dezelfde onvervulde behoefte - iets waar ze in eerdere brainstorms overheen waren gepraat.

Het resultaat: Een nieuw product dat binnen 6 maanden werd gelanceerd.

Veelgestelde vragen {#faq}

Moeten deelnemers creatief zijn?

Nee. Het gaat niet om mooi bouwen. De lelijkste modellen leveren vaak de beste inzichten op. En iedereen kan LEGO stapelen.

Wat als iemand niet wil?

Ik nodig altijd uit, maar dwing nooit. Meestal zijn sceptici na het opwarmen om. Als iemand echt niet wil, respecteer ik dat.

Hoeveel mensen kunnen meedoen?

Ideaal: 6-12 personen. Met meer mensen werk ik met subgroepen en meerdere facilitators.

Hoe lang duurt een sessie?

Minimum: 3 uur voor een eenvoudige vraag Standaard: Halve tot hele dag Complex: Meerdere sessies

Wat kost het?

Dit hangt af van de duur en complexiteit. Voor een dagdeel reken ik €1.500 - €2.500 inclusief materiaal en voorbereiding. De LEGO-sets die ik gebruik kosten €400-800 per set.

Kan ik het zelf faciliteren?

Technisch wel, maar ik raad het af. De kracht zit in neutrale facilitatie. Je kunt niet tegelijk deelnemen en faciliteren.

Werkt het online?

Er zijn online varianten met digitale tools (zoals Brick Link Studio), maar het werkt minder goed. De tactiele ervaring is essentieel.

Wanneer LSP kiezen en wanneer niet?

Situatie	LSP?	Alternatief
Strategische verkenning	Ja	-
Teamontwikkeling	Ja	-
Complexe problemen	Ja	-
Operationele beslissing	Nee	Data-analyse
Conflict oplossen	Nee	Mediation
Snel besluit nodig	Nee	Besluitvormingsmatrix
Entertainment zoeken	Nee	Teamuitje

Mijn aanpak: SteentjeBijSteentje

Via SteentjeBijSteentje bied ik LEGO Serious Play sessies aan voor:

Directieteams die vastzitten in strategische vragen
Organisaties in transitie of na een fusie
Teams die hun samenwerking willen verbeteren
Sociale ondernemingen die hun impact willen verhelderen

Ik doe bewust maximaal 10 trajecten per jaar. Kwaliteit boven kwantiteit.

Tot slot

LEGO Serious Play is geen trucje en geen hype. Het is een bewezen methode die werkt - mits ingezet voor de juiste vraagstukken.

Als je team al maanden praat zonder vooruitgang, als strategische discussies in cirkels draaien, of als je merkt dat niet iedereen aan tafel écht meedoet - dan is het het proberen waard.

"De handen weten dingen die het hoofd nog niet heeft ontdekt."

Nieuwsgierig of het bij jouw vraagstuk past? Neem contact op voor een vrijblijvende verkenning.

Dit artikel is geschreven door Vincent van Munster, gecertificeerd LEGO Serious Play facilitator en oprichter van WeAreImpact. Via SteentjeBijSteentje begeleidt hij organisaties bij strategische vraagstukken.