LEGO Serious Play voor teamontwikkeling: 5 krachtige toepassingen

Leestijd: 8 minuten

"We werken al jaren samen, maar ik wist niet dat je dit zo zag."

Deze zin hoor ik regelmatig na een LEGO Serious Play sessie. Teams die dachten elkaar te kennen, ontdekken dat ze langs elkaar heen werken. En door dat zichtbaar te maken, verandert het.

In dit artikel deel ik 5 toepassingen van LEGO Serious Play die ik gebruik voor teamontwikkeling. Niet theoretisch, maar met praktijkvoorbeelden.

---

Inhoudsopgave

1. Toepassing 1: Teamrollen zichtbaar maken
2. Toepassing 2: Samenwerkingspatronen ontdekken
3. Toepassing 3: Onuitgesproken frustraties boven tafel
4. Toepassing 4: Gezamenlijke teamidentiteit bouwen
5. Toepassing 5: Nieuwe teamleden integreren
6. Wanneer wel en niet gebruiken

---

Toepassing 1: Teamrollen zichtbaar maken {#rollen}

Het vraagstuk

In elk team zijn ongeschreven rollen. Wie neemt de leiding? Wie is de criticaster? Wie houdt de boel bij elkaar? Meestal zijn deze rollen impliciet - niemand heeft ze benoemd, maar iedereen speelt ze.

De LEGO-oefening

Vraag: "Bouw jezelf als teamlid. Wat is jouw rol in dit team?"

Iedereen bouwt een figuur die representeert hoe zij zichzelf zien binnen het team.

Vervolgvraag: "Bouw nu hoe je denkt dat anderen jou zien."

Dit verschil is vaak verhelderend.

Praktijkvoorbeeld

Bij een welzijnsorganisatie bouwde de projectleider zichzelf als een brug: "Ik verbind mensen en afdelingen."

Maar toen de teamleden hun beeld van hem bouwden, zagen we iets anders: een figuur die alles op zijn schouders droeg, met anderen die achter hem stonden te wachten.

Het gesprek dat volgde: De projectleider realiseerde zich dat zijn "verbinden" door anderen werd ervaren als "alles zelf willen doen". Dit inzicht leidde tot concrete afspraken over delegeren.

Waarom dit werkt

• Veiligheid: Je praat over het model, niet over de persoon
• Visueel: Verschillen in perceptie worden letterlijk zichtbaar
• Concreet: Van vaag ("je neemt veel op je") naar specifiek (een model met alles erop gestapeld)

---

Toepassing 2: Samenwerkingspatronen ontdekken {#patronen}

Het vraagstuk

Teams ontwikkelen gewoontes. Sommige helpen, andere hinderen. Maar omdat je erin zit, zie je ze niet meer.

De LEGO-oefening

Vraag: "Bouw hoe samenwerking in dit team gaat. Niet hoe het zou moeten, maar hoe het nu is."

Na het bouwen vraag ik: "Waar zit de energie? Waar zit de wrijving? Wat ontbreekt?"

Praktijkvoorbeeld

Een managementteam van 6 personen bouwde hun samenwerking. De modellen vertoonden een opvallend patroon:

• 4 van de 6 modellen hadden een centraal figuur met alle anderen eromheen
• 2 modellen toonden figuren die los van de groep stonden

Wat bleek: Het team had twee informele subgroepen. Belangrijke informatie ging via de "centrale figuur" (de directeur), maar twee teamleden voelden zich buitengesloten.

Het resultaat: Een nieuwe werkwijze waarbij alle teamleden rechtstreeks met elkaar communiceren, niet via de directeur.

Verdiepingsvraag

Na het individuele model laat ik het team samen één groot model bouwen: "Bouw hoe jullie ideale samenwerking eruitziet."

Het verschil tussen huidig en ideaal maakt het gesprek concreet.

---

Toepassing 3: Onuitgesproken frustraties boven tafel {#frustraties}

Het vraagstuk

In veel teams zijn er frustraties die niemand uitspreekt. Te gevoelig, te confronterend, of "zo erg is het ook weer niet". Maar ze vreten energie.

De LEGO-oefening

Vraag: "Bouw wat jou belemmert in dit team. Wat staat samenwerking in de weg?"

Dit is een spannende vraag. Maar doordat mensen bouwen in plaats van praten, durven ze verder te gaan.

Praktijkvoorbeeld

Bij een zorgteam bouwde een verpleegkundige een model met een grote muur tussen twee figuren.

Haar uitleg: "Dit is de muur tussen dag- en nachtdienst. We weten niet wat de ander doet, we praten niet met elkaar, en als er iets misgaat wijzen we naar elkaar."

Anderen herkenden dit direct. Modellen van drie andere teamleden toonden variaties op hetzelfde thema.

Het resultaat: Een overlap-moment van 15 minuten bij elke dienstwissel, waarin beide teams elkaar briefen. Simpel, maar het doorbreekt de muur.

Spelregels

Bij gevoelige onderwerpen hanteer ik strikte spelregels:

1. We praten over modellen, niet over mensen
2. Geen verwijten, wel nieuwsgierigheid
3. Het doel is begrip, niet gelijk krijgen

---

Toepassing 4: Gezamenlijke teamidentiteit bouwen {#identiteit}

Het vraagstuk

"Waar staan wij voor als team?" is een vraag die veel teams niet kunnen beantwoorden. Of ze geven verschillende antwoorden.

De LEGO-oefening

Stap 1 - Individueel: "Bouw wat dit team uniek maakt. Wat is onze kernidentiteit?"

Stap 2 - Samen: "Combineer jullie modellen tot één gezamenlijk model dat jullie teamidentiteit representeert."

Praktijkvoorbeeld

Een team van een sociale onderneming worstelde met hun identiteit na een reorganisatie. Waren ze nu een onderneming of een maatschappelijke organisatie?

De individuele modellen lieten de spanning zien: sommigen bouwden een strak, efficiënt model (onderneming), anderen een warm, verbonden model (maatschappelijk).

Het gezamenlijke model combineerde beide: een fundament van warmte en verbinding, met daarbovenop een structuur van professionaliteit.

De doorbraak: Het team realiseerde zich dat ze geen keuze hoefden te maken. Hun identiteit was juist de combinatie: "Professionele warmte" werd hun nieuwe motto.

Waarom dit beter werkt dan praten

In een discussie had dit team eindeloos kunnen debatteren over "onderneming versus maatschappelijk". Door te bouwen ontstond een derde optie die niemand van tevoren had bedacht.

---

Toepassing 5: Nieuwe teamleden integreren {#integratie}

Het vraagstuk

Een nieuw teamlid kent de ongeschreven regels niet. Wat zijn de heilige huisjes? Wie heeft welke rol? Hoe gaan dingen hier echt?

De LEGO-oefening

Ik gebruik dit bij teams die een nieuw lid verwelkomen of bij teams die na een reorganisatie opnieuw moeten vormen.

Vraag aan bestaande teamleden: "Bouw wat een nieuw teamlid moet weten om hier te slagen."

Vraag aan het nieuwe teamlid: "Bouw je verwachtingen van dit team."

Praktijkvoorbeeld

Bij een gemeente kwam een nieuwe afdelingshoofd binnen. Na 3 maanden liep het stroef - ze begreep de cultuur niet.

Wat de modellen lieten zien:

• Het team bouwde een complex model met veel verbindingen en informele lijntjes
• Het nieuwe afdelingshoofd had een hiërarchisch model gebouwd met strakke lijnen

Het inzicht: Ze opereerde volgens een ander organisatiemodel dan de realiteit. In dit team ging alles via informele netwerken, niet via de formele lijnen.

Het resultaat: Gerichte introductie bij sleutelfiguren en aanpassing van haar werkstijl.

---

Wanneer wel en niet gebruiken {#wanneer}

LEGO Serious Play voor teamontwikkeling werkt goed bij:

• Teams die vastzitten in patronen
• Teams na verandering (fusie, reorganisatie, nieuw leiderschap)
• Teams die elkaar niet begrijpen ondanks goede intenties
• Teams die willen groeien in hun samenwerking

Het werkt minder goed bij:

• Acute conflicten tussen individuen (eerst mediation)
• Teams onder extreme druk (eerst rust creëren)
• Gedwongen deelname (vrijwilligheid is essentieel)
• Teams die een quick fix zoeken (dit kost tijd)

---

Wat maakt een goede teamworkshop?

Na honderden sessies weet ik wat werkt:

1. Veiligheid creëren

Deelnemers moeten durven bouwen wat ze echt denken. Dat vraagt vertrouwen in de facilitator en duidelijke spelregels.

2. De juiste vragen stellen

De vraag bepaalt de diepte. "Bouw je werk" is oppervlakkig. "Bouw wat je nooit zou durven zeggen" gaat verder.

3. Nieuwsgierigheid faciliteren

Niet: "Waarom heb je dat gebouwd?" Wel: "Vertel eens over dat element daar - wat betekent dat?"

4. Van inzicht naar actie

Een mooie sessie zonder vervolg is zinloos. Ik eindig altijd met concrete afspraken.

---

Aan de slag

Herken je een van deze situaties in jouw team?

• "We praten langs elkaar heen"
• "Er zijn onuitgesproken frustraties"
• "We weten niet meer waar we voor staan"
• "Nieuwe collega's landen niet"

Dan kan een LEGO Serious Play sessie verhelderend zijn.

Via SteentjeBijSteentje begeleid ik teams door deze processen. Niet als trucje, maar als serieuze interventie die leidt tot concrete verbetering.

Neem contact op om te verkennen wat een sessie voor jouw team kan betekenen.

---

Dit artikel is geschreven door Vincent van Munster, gecertificeerd LEGO Serious Play facilitator. Hij begeleidt teams bij het zichtbaar maken en verbeteren van hun samenwerking.